Een vraag over Hersenletsel?
Hersenletsel brengt veel vragen met zich mee. Voor de getroffene en de naasten, maar ook voor professionals zoals huisartsen, praktijkondersteuners en wijkteamleden. Breinlijn is een gratis landelijk loket waar je terecht kunt met vragen over hersenletsel. Breinlijn denkt met je mee en geeft je informatie. Een hersenletseldeskundige in jouw regio verwijst je naar passende zorg en ondersteuning.
De juiste voeding kan de gezondheid van de hersenen positief beïnvloeden. Dr. ir. Ondine van de Rest onderzoekt aan de afdeling Humane Voeding en Gezondheid van de Wageningen University de relatie tussen voeding en hersengezondheid.
Onze hersenen maken ongeveer 2% van het lichaamsgewicht uit, maar gebruiken 20% van de energie. Ze hebben dus veel glucose, eiwitten en gezonde vetten nodig om ons lichaam aan te sturen. Om te zorgen dat al die activiteit ons hele leven lang optimaal verloopt en om veroudering van hersencellen tegen te gaan, is voeding belangrijk.
Paling, zalm en haring
De juiste voeding zorgt voor een betere gezondheid van de hersenen. De hersenen bestaan voor meer dan de helft uit vet dat qua vetzuren grotendeels overeenkomt met het soort vet in vette vis. Paling, zalm en haring bijvoorbeeld zijn rijk aan deze omega- 3-vetzuren. ‘Het is daarom verstandig om eens per week vette vis te eten’, zegt Van de Rest. Verder spelen vitamine B12 en foliumzuur waarschijnlijk een belangrijke rol bij het positief beïnvloeden van de hersengezondheid. ‘Vitamine B12 zit vooral in vlees, vis, eieren en zuivel. Je kunt in plaats daarvan ook een supplement nemen, maar voeding heeft de voorkeur als er geen sprake is van een tekort. Een supplement valt alleen aan te raden als er echt tekorten zijn. Supplementen zijn vrij verkrijgbaar, maar het is wel belangrijk je aan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid te houden. Foliumzuur zit vooral in groene bladgroente en volkoren granen.’
Ook vitamine D lijkt positief te werken op de hersenen, hoewel de precieze invloed niet helemaal duidelijk is. ‘Vitamine D is goed voor botgezondheid, dus het is hoe dan ook verstandig er voldoende van in te nemen. Vooral ouderen raden we aan om vitamines B12 en D op peil te houden. Deze groep heeft vaak een tekort aan beide vitamines en kan vitamine D minder goed zelf aanmaken. Ze kunnen beide vitamines via voeding binnenkrijgen door margarine, halvarine, eieren of vette vis.
Gunstig effect
Een gezonde en lekkere mix van de voedingsstoffen maakt het een stuk leuker om je aan het voedingsadvies van de Schijf van Vijf te houden en je hersengezondheid te stimuleren. Met het DASH-dieet bijvoorbeeld, oorspronkelijk ontwikkeld om de bloeddruk te verlagen. ‘Daarin zitten elementen die ook positief werken voor de hersenen, ook al is het dieet daar niet voor bedoeld. Of het mediterrane dieet met veel olijfolie, groente en fruit. Ingrediënten die ook een gunstig effect hebben op de hersenen.’ Het beste van die twee werelden wordt momenteel onderzocht in het MIND-dieet (Mediterranean-DASH Intervention for Neurodegenerative Delay). MIND is speciaal gericht op de hersenen en heeft elementen uit zowel het mediterrane als het DASH-dieet. De nadruk ligt op plantaardige voedingsmiddelen. Dierlijke producten en voedingsmiddelen met veel verzadigd vet, bijvoorbeeld kaas en snacks, dienen beperkt te worden.
Hersencellen fit houden
Extra veel nadruk in het MIND-dieet krijgen voedingsmiddelen die de hersencellen vermoedelijk fit houden en dementie helpen voorkomen. Groene bladgroenten als spinazie en andijvie en fruit in de vorm van kleurrijke bessen zijn het uitgangspunt van dit dieet. ‘Er is in Amerika een grote studie gaande naar dit dieet. Uit de eerste resultaten lijkt het erop dat de hersenfuncties van ouderen die het dieet volgen minder snel achteruit gaan en dat ze minder vaak alzheimer krijgen dan mensen met een ongezond eetpatroon. Maar voor harde conclusies is meer nodig’, zegt Van de Rest. ‘We starten de MOCIA-studie, een grote zevenjarige studie waar de Hersenstichting aan bijdraagt. In de studie wordt gekeken naar de invloed van het MIND-dieet en worden ook beweging, slaapverbetering, stressreductie en cognitieve training onderzocht. Want alleen goede voeding is niet genoeg voor goede hersengezondheid.’
Voeding tegen alzheimer
In samenwerking met het Alzheimercentrum in Amsterdam onderzoekt Van de Rest bij mensen met geheugenproblemen onder andere wat ze eten en hoeveel vitamine B12 en vetzuren er in hun bloed zitten. ‘Dit doen we door een aantal voedingsvragen te stellen aan alle patiënten die het Alzheimercentrum bezoeken. We hopen dat dit onderzoek ons helpt om richtlijnen voor gezonde voeding speciaal voor mensen met een vroege vorm van alzheimer op te stellen.’
Vissen langs de waterkant: het is ontspanning voor veel mensen. Maar als je slecht ter been bent of in een rolstoel zit, wordt vissen lastig. Immers, in het drassige gras zak je snel weg. Daarom heeft Hengelsportvereniging Ons Genoegen in Wierden een speciale vissteiger laten aanleggen voor mindervaliden. “Iedereen moet kunnen genieten van vissen, dat is zo heerlijk”, vindt bestuurslid Johan Bruins.
De stenen steiger is makkelijk te bereiken voor rolstoelgebruikers en door de stalen stang bovendien nog veilig ook. De visvereniging is er de afgelopen periode druk mee bezig geweest. “We hebben voorheen veel geprobeerd om jongeren naar de vereniging te halen, nu wilden we kijken wat we voor de ouderen konden doen. We zijn blij dat het gelukt is”, legt Bruins uit.
Vrij uniek
In Overijssel is een speciale vissteiger vrij uniek. Alleen in Almelo en Zwolle zijn ook dergelijke steigers, waardoor minder validen kunnen vissen. “Ik zou zien dat het op meer plekken komt, want het is voor ons echt een uitkomst”, vertelt Harry Beukers, die zelf in een rolstoel zit. Hij heeft net een hengel uitgeworpen en al twee vissen binnengehaald. “Ik was niet echt een visser, maar dit ga ik vaker doen.”
Tijdens de speciale opening mochten bewoners van dagcentrum Eikenlaan in Wierden als eersten de steiger in gebruik nemen. De 80-jarige Egbert van der Ziel vangt in een kwartiertje tijd drie vissen. “Ik denk dat die beestjes dachten: we moeten bij die man zijn”, lacht hij. Het vissen vindt hij voor een keertje wel leuk om te doen. “Niet alleen hoor, want dat is mij te ongezellig.”
De speciale vissteiger kost negenduizend euro en is grotendeels betaald door de vereniging zelf. Ook heeft Sportvisserij Nederland een kwart van het bedrag opgehoest. De steiger is toegankelijk voor minder validen en voor leden van Hengelsportvereniging Ons Genoegen. De inspiratie voor de steiger werd opgedaan in Drenthe. Bruins: “Daar zag ik het voorbij komen. Toen wist ik dat wij dit ook zouden moeten doen. Het is belangrijk dat iedereen kan genieten van onze mooie vissport.”
Ergotherapie Nederland heeft deze animatie samen met experts uit de praktijk ontwikkeld. In deze animatie leggen wij de rol van ergotherapie bij hersenletsel uit. We laten zien dat in de zorg van de huisarts, revalidatiearts, (CVA)verpleegkundige en POH de samenwerking met de ergotherapie ondersteunend en belangrijk kan zijn. Dit geldt ook als het hersenletsel langer geleden is opgelopen.
“Oude normaal wordt pittig voor je brein, denken experts”, kopt de NOS. Na alle versoepelingen duiken we waarschijnlijk weer massaal de kroeg in, dansen we weer met duizenden mensen op een grasveld en kussen we ouderwets op familiebijeenkomsten. Experts waarschuwen voor overbelasting van het brein, omdat we “eerst weer aan al die prikkels zouden moeten wennen”. Begrippen als overprikkeling en prikkelverwerking worden benoemd, maar wat betekenen ze eigenlijk en wat gebeurt er bij mensen met hersenletsel voor wie dit al het “oude normaal” was?
We krijgen constant allerlei prikkels binnen. We zien, horen, voelen, en ruiken de hele dag door. Deze prikkels geven ons belangrijke informatie die we kunnen gebruiken om adequaat te functioneren. Dit noemen we prikkelverwerking. Als je overprikkeld raakt, komt dat soms doordat je te veel prikkels tegelijk binnen krijgt, of doordat prikkels harder binnen komen dan gewoonlijk. Dit kan verschillen per situatie en per persoon. Dat heeft te maken met je individuele drempelwaarde, die bepaalt wanneer je een prikkel opmerkt. Mensen met een lage drempelwaarde raken eerder overprikkeld dan mensen met een hoge drempelwaarde. Allerlei factoren kunnen je drempelwaarde beïnvloeden, zoals stress. Stel, je bent zenuwachtig of gespannen voor een belangrijke toets, dan zou het kunnen dat je je moeilijk kunt concentreren tijdens het studeren, omdat je sneller afgeleid wordt door geluiden uit je omgeving.
Onze individuele drempelwaarde kan ook veranderen na iets ingrijpends zoals een hersenletsel. Een gevolg hiervan is bijvoorbeeld dat alle prikkels even hard binnen komen. Daardoor wordt het moeilijker om je te focussen op de prikkels die je nodig hebt voor je activiteit op dat moment. Zo loop je bijvoorbeeld door de supermarkt op zoek naar de juiste koffiecupjes, maar raak je volledig afgeleid door het gerinkel van alle karretjes, de geur van het versgebakken brood en het omroepbericht voor het openen van kassa 5 door Naomi alsjeblieft, waardoor het onmogelijk wordt om je nog te concentreren op je doel. Daarbij word je misschien misselijk of duizelig en kom je vervolgens doodmoe thuis. Voor veel mensen betekent dit dat zij niet meer de kroeg in gaan, of niet gaan dansen met duizenden mensen op een festival.
De precieze oorzaken van overprikkeling na hersenletsel is nog onduidelijk, net als hoe vaak het voorkomt. Het is daardoor moeilijk om een geschikte behandeling te ontwikkelen en mensen van goede informatie te voorzien. Daarom ga ik binnen het Expertisecentrum Hersenletsel Limburg (EHL) het containerbegrip overprikkeling onderzoeken. Ik ga onderzoeken wat het verschil is tussen de overprikkeling zoals de NOS die omschreef, die samenhangt met normale variatie tussen individuen en situaties, en overprikkeling zoals het de levens beperkt van mensen met een hersenletsel. Als we factoren kunnen identificeren die bijdragen aan het ontstaan en in stand houden van overprikkeling, dan kunnen we met gerichte adviezen komen, waarmee we ook voor mensen met een hersenletsel een “nieuw normaal” kunnen creëren.
Marilien Marzolla is promovendus bij het Expertisecentrum Hersenletsel Limburg (Maastricht University). Zij doet onderzoek naar prikkelverwerking bij mensen met een hersenletsel.
Er is voor het eerst onderzoek gedaan naar het ziektebeeld van overprikkeling en naar de impact ervan op het leven bij mensen die getroffen zijn door een vorm van niet aangeboren hersenletsel. In het bijzonder werd onderzocht welke invloed een zintuiglijke belasting heeft op het ontstaan en de aard der klachten en de duur van het ziektebeeld.
Eerder heeft Hersenletsel-uitleg ziekte klachten, ontstaan na het verkrijgen van hersenletsel, onder 1400 mensen met hersenletsel geïnventariseerd. Een goed gefundeerde onderbouwing ontbrak aan het eerdere onderzoek. Dit werd wel noodzakelijk geacht aleer de ernst van de problematiek onder de aandacht kon worden gebracht van zorgverleners en van instanties als overheid, verzekeraars en UWV. Velen zien uit naar een veranderd beleid voor mensen met niet aangeboren hersenletsel; een beleid dat rekening houdt met de verminderde belastbaarheid op ook zintuiglijk gebied. Het ziektebeeld omvat ernstige tot zeer ernstige neurologische klachten ontstaan voor een variabele duur.
Het inzicht is nieuw, dat er een ziektebeeld ontstaat met neurologische klachten al dan niet gecombineerd met cognitieve klachten. Het herstel van dit uit zintuiglijke overbelasting ontstane ziektebeeld kan weken, maanden en – soms en voor sommigen – jaren duren. Op alle fronten is participatie ernstig bemoeilijkt.
In het gepubliceerde rapport staat een gehele en aangescherpte definitie voor het ziektebeeld van overprikkeling bij mensen met niet aangeboren hersenletsel. De veelheid aan klachten lijkt zijn oorsprong te vinden in de oudere delen van ons zenuwstelsel zoals de hersenstam met het reticulaire netwerk, het cerebellum en de middenhersenen. “Overprikkeling” lijkt een containerbegrip te zijn geworden, waarbij iedereen het anders kan duiden. We pleiten voor een nieuwe naam specifiek passend bij hersenletsel. Tot we een passende naam hebben gevonden, noemen wij het vanaf heden: hersenletsel gerelateerd Ziektebeeld door Zintuiglijke Overprikkeling.
Binnenkort wordt er een handzaam boekje gepubliceerd op de website overprikkeling.com voor hulpverleners en directe omstanders. Hierin staan tips ter mogelijke preventie; een beschrijving hoe een naderend ziektebeeld bij een ander te herkennen en advies waarmee wellicht het ontstaan is te voorkomen.
De onderzoekers hopen dat de resultaten van dit onderzoek onder mensen met een vorm van niet aangeboren hersenletsel zullen leiden tot erkenning en tot een herkennen van, in brede kring. Zij zien ernaar uit dat hun recht zal worden gedaan door de herkenning van het ziektebeeld dat met zich meebrengt een voortdurend waakzaam zijn en/of een zich zoveel mogelijk terugtrekken en isoleren. Dat is nu de enige uitweg om eigen regie te voeren op fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen. Het is in strijd met het concept van positieve gezondheid dat in 2012 geïntroduceerd werd in Nederland. Zij wensen in het bijzonder dat het gerapporteerde bijdraagt aan het verbeteren van de levensomstandigheden doordat beleidsmakers dit rapport ter harte nemen.
Het onderzoek ‘Hoe beïnvloedt overprikkeling het leven van mensen met Niet Aangeboren Hersenletsel?’ kunt u hier vinden https://www.hersenletsel-uitleg.nl/onderzoek-overprikkeling
